Penn Senator:  dé big game reel  van de 20ste eeuw

 

Geschiedenis

Otto Henze is 25 als hij in 1922 van Duitsland naar de USA emigreert. Hij belandt in Philadelphia  (staat Pennsylvania) en vindt werk  bij Ocean City, op dat ogenblik één van  de grootste reelfabrikanten in de US. In die tijd was de markt duidelijk verdeeld in twee segmenten.  Er waren enkele grote fabrikanten die reels voor het brede publiek maakten, zoals Ocean city, Shakespeare en Pflueger. Daarnaast een ganse verzameling “custom builders” die behalve  catalogus-modellen ook reels  op maat maakten,  vanzelfsprekend aan zeer fancy prijzen. Bekende “high- end” fabricanten waren o.a.  Coxe, Julius Vom Hofe en Edward Vom Hofe.

Henze geeft zijn ogen flink de kost en begint  in 1932 een eigen zaak in dezelfde stad (!) als zijn voormalige werkgever.  Op het eerste zicht niet bepaald het juiste moment om  een nieuwe reel-fabriek te starten. Amerika zat volop in de zwaarste crisis ooit, en bedrijven gingen aan de lopende band over kop. Maar Otto Henze vond een gat in de markt. Vanwege de crisis visten veel  Amerikanen (trouwens vaak werkloos)  letterlijk om eten op tafel te hebben. Wie al werk had verdiende geen schatten: het minimumloon was 20 cent per uur en een gediplomeerd boekhouder verdiende 900 dollar per jaar. Een echt goede én goedkope reel  was niet op de markt te vinden, en hier zag Henze zijn kans. Hij biedt enkele modellen aan  tegen absolute bodemprijzen.  Het duurste model met alle toeters en bellen  is de ‘Coronado’. Deze kost in 1935 8,00$. De ‘Bridge city’ surf reel met star drag en free spool  kost  slechts  4,50$, en de degelijke ‘Sea Ford’ amper 2,75$! Een Vom Hofe surf reel met star drag  kost dat jaar 90,00$…

De reels vliegen de deur uit, Henze raakt helemaal op dreef en lanceert in 1936 een  deluxe big game-reel aan een héél scherpe prijs: de Senator.

De Senator is prima gebouwd in hoogwaardige materialen én kost een fractie van de big game reels van de concurrentie. Even vergelijken:

De 4/0 kost 17,5 $ (Pflueger: 80$), de 9/0 kost 27,50$ (Pflueger: 120,00$) en een 10/0 kost 45,00$ (Vom Hofe: 175,00$, Ocean City: 85,00$)

Je hoeft geen waarzegger te  zijn om te voorspellen hoe dit zal  eindigen: de  meeste custom builders zoals de Vom Hofe’s  en Coxe  gaan enkele jaren later failliet, Pflueger stopt met zeereels,  en Ocean City is vanaf dan op achtervolgen aangewezen om 20 jaar later roemloos te verdwijnen.

Penn zet al snel een wereldwijd distributienetwerk op poten en  de rest, zoals men zegt,  is geschiedenis.

reels van Pflueger en Coxe/Bronson

Ocean City reels naast een Senator 6/0

DEMONTAGE

De Senator is in de loop der jaren gemaakt in de maten 1/0,2/0,3/0,4/0,6/0,9/0,10/0,12/0,14/0 en 16/0. Later volgen de high speed Special modellen.

Senators 4/0, 9/0, 12/0 en 16/0

When size matters: een 4/0 naast de enorme 16/0

De O staat voor Oceaan, het nummer geeft de grootte aan. Het basisontwerp is in alle modellen hetzelfde,  en de 4/0 die we hier ontleden geeft een goed algemeen beeld van de demontage en montage van Senators.

Een Penn-sleuteltje is eigenlijk een must, want als je de gekartelde vijzen met een tang losmaakt ga je waarschijnlijk  de chroom beschadigen. Er zijn twee modellen van sleutels, en de kleine sleutel gaat tot 4/0. Zie ook dat je schroevendraaiers gebruikt die correct passen.

Is het een exemplaar met corrosie en andere tekenen van gebrekkig onderhoud, doe dan kruipolie op alle zichtbare vijzen en laat zeker een nacht intrekken. Doe dit ook als een vijs moeilijk loskomt.

De Senator is een klassiek ontwerp: de spoel draait tussen twee zijplaten die verbonden zijn met pilaartjes en met de reelvoet. Op de linkerplaat zit de uitschakelbare ratel die als beetverklikker en anti-pruik fungeert. Op de rechterplaat zit het tandwielmechanisme met vrijloop, de star-drag en slinger.

We beginnen de demontage aan de rechterplaat met het losdraaien van de vijzen langs de verchroomde buitenring. Zo komt de reel in drie delen uiteen: de  twee zijplaten en de spoel.

Nota: voor een ‘klein onderhoud’ is dit normaal voldoende. We kunnen de spoel , de binnenkant van de zijplaten en de twee spoellagers reinigen, en hier en daar wat bijsmeren. Voor een groot onderhoud kunnen we best de reel volledig demonteren.

Nu doen we hetzelfde bij de linkerplaat. Als een vijs wat vast zit kan het nodig zijn om het pilaartje met een tang vast te houden. Gebruik dan een lapje leder om schade aan de chroom te voorkomen. We draaien de spoellager uit.

De rechterplaat is wat lastiger om te demonteren. Eerst het borgvijsje van de slingervijs verwijderen, dan de slingervijs losdraaien met Penn-sleutel. Slinger wegnemen, dan de veerrondel wegnemen die tussen de slinger en het sterwiel zit. Sterwiel losdraaien.

 De messing brug waarop de slingernaaf draait zit op de zijplaat met vier vijzen. Deze losdraaien. We heffen de zijplaat van de brug, waarbij we oppassen dat de veren van de vrijloop en het veertje van de anti-retour niet wegvliegen.

Nu gaan we de slingernaaf verder demonteren. Eerst de chromen manchon uitnemen, gevolgd door een veerrondel. Nu zijn we bij de star-drag beland: een ‘stack’ van metalen schijfjes afgewisseld met schijfjes in remmateriaal. De stack zit in het hoofdtandwiel en als we deze van de slingernaaf schuiven komt de stack vanzelf mee. Nu we het tandwiel apart hebben is het makkelijker om de dragschijven uit te nemen. Onder het tandwiel zit nog een fiber schijfje.

Nu kunnen we de schuif van de vrijloop en het kleine tandwiel met juk uitnemen.

Dan de hendel van de vrijloop verwijderen. Als we de cylinder met excentriek uitduwen uitkijken dat de veer niet weg vliegt. Tenslotte de rechter spoellager losdraaien.

Bij een volledige demontage kunnen we eventueel ook de verchroomde  ringen van de zijplaten halen voor een grondig onderhoud. Soms komen de ringen vanzelf los, maar vaak zitten ze echt vast

.

Je kan ze waarschijnlijk los krijgen door een mes in de naad te tikken, even wrikken, en dit  dan op verschillende plaatsen langs de naad herhalen. Komt de ring niet vlot los, dan kan je het beter zo laten, want de bakelieten zijplaten of de ringen zelf kunnen anders beschadigd worden.

REINIGEN EN SMEREN

Tijdens de demontage gebeurt de eerste reiniging.  Naarmate we vorderen verwijderen we zo goed als mogelijk oude olie, aangekoekt vet en andere troep met keukenpapier en een plastieken of houten lepeltje.

Dan leg je alle  onderdelen in een plastic bakje en zet je alles onder in white spirit. Afhankelijk van de toestand laat je de onderdelen wat weken, van enkele minuten tot misschien een uurje of zo. Dan schrob je elk onderdeel proper met een harde tandenborstel die je in de white spirit dompelt. De propere onderdelen leg je in een fijnmazige zeef. Als alles geschrobt is, spoelen we grondig met  warm water. Dan laten drogen op keukenpapier.

Is er echt corrosie dan moeten we deze speciaal  aanpakken. Meestal is het groene aanslag op de verchroomde delen (zijplaten, reelvoet…) , maar ook het messing binnenwerk kan aangetast zijn. Om de corrosie te verwijderen zijn er twee manieren, die je eventueel kan combineren.

De eerste is chemisch: we leggen de delen in een badje azijn (puur of verdund met warm water) en laten een tijdje weken. Het zuur in de azijn lost de corrosie op.  Dan zeer goed afspoelen met warm water, meteen drogen en oliën.

De tweede is mechanisch: we schuren het deel met fijn staalwol gedrenkt in olie. De olie is essentieel, want helpt de aanslag los te maken en,nog belangrijker, voorkomt krassen op de chroom.

Oliën en invetten gebeurt later tijdens de montage. Telkens we een vijs weer vastzetten krijgt deze een druppel olie, en ook de chromen en messing onderdelen krijgen met een oliedoek een beschermende coating. Overal waar wrijving optreedt wat oliën. Voor de lagers en de tandwielen zijn er twee opinies. Sommigen gebruiken enkel  vet, anderen eerder olie. Mijn mening: als je regelmatig  je reel of molen wat reinigt en bijsmeert is olie prima. Als je langer wacht tussen smeerbeurten is het beter alles goed in vet te zetten.

Neem de olie niet te dun. Motorolie is goedkoop en efficiënt.

Voor vet kunnen we speciaal marine vet nemen, maar dat is niet echt noodzakelijk. Neem wel een vet dat goed aankleeft en niet te vloeibaar wordt bij warm weer. Als je snel wat wil bijsmeren zonder enige demontage kan je gebruik maken van de smeerpunten. Er zijn o.a. smeerpunten op de lagers en op de vijs van de slinger. Je herkent ze aan het gaatje met afgeveerd kogeltje.

Op deze Facom vet-spray past het buisje goed in het smeerpunt.

Eindje schuin afsnijden, een beetje tape om gaatje goed af te sluiten, en spuiten maar.(wel met mate)

Opgelet: de remschijven moeten droog blijven voor een optimale werking, dus zeker geen olie of vet in de drag!

MONTAGE

Begin met de linkerzijplaat. 

Vijs de linker spoellager (met veer) enkele slagen in de zijplaat. Beslist niet ver indraaien, de regeling van de spoel doen we helemaal op het laatst!

Zet de ringen en het plaatje met oog op hun plaats. Opgelet: de binnenring heeft een uitsparing voor het plaatje met oog.

 

Vijs nu de pilaartjes en de reelvoet met de juiste vijzen vast. Opgelet! De vijzen van de reelvoet  zijn korter dan die van de pilaartjes, en er is verschil in lengte tussen de vijzen van de  linker en de rechter plaat. De langste zijn voor de pilaartjes rechter plaat. De halflange zijn voor de rechter reelvoet en voor de linker pilaartjes, en de korste vijzen zijn  voor de linker reelvoet.

 

Monteer de reelklem.

Nu beginnen we aan de rechterplaat.

Wil je drama’s vermijden (zie artikel “Penn Senator flying dogspring syndrome”) dan is een goede voorbereiding essentieel.  Ik doe het zelf op de volgende manier:

We nemen de rechterplaat en zetten de spoellager vast.

De buitenring plaatsen (die zonder uitsparing) en dan de vrijloop cylinder juist zetten.

Aan buitenzijde  de hefboom op de cylinder plaatsen en vijs vastzetten. Nu gaan we de veer plaatsen.

Eerst haakje in het  gat.

 Dan  de veer op zijn plaats zetten.

Neem nu de messing brug en monteer op de slingernaaf: fiber rondel en hoofdtandwiel.  Vul het tandwiel met de dragschijven in de correcte volgorde. De juiste  volgorde is zéér belangrijk voor een correcte werking van de slip!! De dragschijven zijn afwisselend uit metaal (met ovaal gat of met oortjes) en uit remmateriaal (oude modellen dikke ferodo, nieuwe  modellen dunne carbon)

De volgorde gaat als volgt, ongeacht het model en ongeacht het aantal schijven ( afhankelijk van bouwjaar en grootte van de reel):

Oudere en kleine modellen:

Tandwiel-remschijf-metaal ovaal gat-remschijf-metaal oortjes-remschijf-metaal ovaal gat

Nieuwere en grote modellen:

Tandwiel-remschijf-metaal ovaal gat-remschijf-metaal oortjes-remschijf-metaal ovaal gat-remschijf-metaal oortjes-remschijf-metaal ovaal gat….(soms gaat het nog verder, maar steeds in dezelfde volgorde)

Merk op dat we steeds eindigen met een metalen schijf met ovaal gat!  Plaats nu de veerrondellen (soms 1, soms 2; indien 2 dan ‘lepeltje in lepeltje’) en de manchon.

Om te vermijden dat straks de drag uiteen valt als we alles op zijn kop zetten,  blokkeren  we heel de boel met een touwtje of zoals hier met een ijzerdraadje boven de manchon.

 

Even omdraaien om te checken dat alles mooi op zijn plaats blijft.

Neem de rechterplaat en zet de 4 schroeven die de brug vastzetten op hun plaats.  Let op:De schroeven met gladde schacht zitten opzij van de spoellager.

 

 Leg de zijplaat op de messing brug zodat de slingernaaf uit haar gat steekt.

Met masking tape de schroeven vastzetten.

We draaien om en zetten de plaat van de brug naar rechts. Als de schroeven nog wat uitsteken deze naar binnen duwen, de tape aan de achterkant geeft wel wat mee.

Plaats de veren op de twee schroeven met gladde schacht.

Vervolgens het kleine tandwiel met juk. Hou de schroeven langs de achterkant tegen terwijl we op het tandwiel duwen

Dan de schuif van de vrijloop.

Draai nu de brug met de klok mee nu zodanig dat de nis voor de anti-retour nog goed toegankelijk is.Plaats de anti-retour. Let op: steeds met scherpe kant tegen tandrad!

Draai de brug verder door met de klok mee tot de ruimte voor de veer nog net open ligt.

Veertje plaatsen ( doe dit best  in een ruimte waar je een wegvliegend  veertje  makkelijk terugvindt)

Brug verder doordraaien tot eindpositie.

Plaat omdraaien terwijl we alles goed blijven vasthouden. Tape verwijderen  en schroeven vastzetten. Controleren of anti-retour goed ‘klikt’.

Touwtje of ijzerdraad verwijderen en sterwiel opdraaien.

Dan veerrondel plaatsen en slinger monteren. Let er op dat de slinger zo diep mogelijk op de naaf zit. Dus sterwiel voldoende aandraaien. Slinger vastschroeven met Penn sleutel.  Borgmoertje slingervijs vastzetten.

Spoel in linkerplaat plaatsen en rechterplaat vastzetten voor eindmontage. Ook hier opletten voor de vijzen: de langste in de pilaartjes, de kortere  in de reelvoet.

Tenslotte regelen we de zijdelingse speling op de spoel door de linker lager aan te draaien.

Opgelet: er moet iets speling op de spoel blijven! Het is niet de bedoeling dat we de lager zo aandraaien dat deze de spoel afremt en als anti-pruik fungeert.  Op veel multi-reels mag dat wel, maar de lagers van de Senator kunnen zo beschadigd raken. Gebruik de ratel als anti-pruik.

 

BEOORDELING EN CONCLUSIE

Er zijn de voorbije  80 jaar onnoemelijk veel kanjers naar boven gesleurd met Senators, en honderden records gevestigd. Penn  heeft ook de enorme verdienste dat het duurste  materiaal bij het big game vissen, met name de reel, binnen bereik van de modale visser werd gebracht.

Gedurende jaren had Penn met de Senator een quasi-monopolie positie. Zeker voor reels groter dan 4/0 was er weinig concurrentie en wie een echte big game reel zocht kwam automatisch bij de Senator uit. En die  zat goed, want de Senator is simpelweg één van de beste reels uit de geschiedenis.

De Senator wordt nog steeds gemaakt, maar de beste productie is  van voor 1990. Daarna is men bij Penn wat gaan besparen,  toch wel ten koste van de kwaliteit. Als je een Senator wil voor het serieuze werk in het buitenland, dan raad ik aan een goede okkasie te zoeken eerder dan een nieuwe te kopen. Op de  Belgische en Nederlandse sites (Tweedehands.be; Marktplaats.nl) vind je vaak Senators in prachtstaat  aan een zeer zachte prijs.

En nu stop ik, want deze 4/0 en 6/0 gaan binnenkort mee naar Frankrijk en moet dringend wat onderlijnen maken!

Strakke lijnen en tot weldra!

cat_1940_8

 

Uit de oude doos: een Penn technieker werkt aan een 16/0