1. GESCHIEDENIS

In Gjovik , Noorwegen, heeft de firma Mustad gedurende meer dan 150 jaar vishaken geproduceerd. Mustad maakte haken op industriële schaal, en de meeste modellen werden gemaakt door volautomatische machines. De productie was in de eerste plaats gericht op de beroepsvisserij, die jaarlijks enorme hoeveelheden haken verbruikt. Maar ook de productie gericht op de sportvisserij kreeg bij Mustad de nodige aandacht. Ik gebruik al 50 jaar Mustad haken en deze zijn van een goede, constante kwaliteit. Niet opvallend beter of slechter dan haken van VMC, Eagle Claw of Partridge bijvoorbeeld. Wat Mustad wel altijd heeft onderscheiden t.o.v. de andere haakproducenten is het enorm gevarieerde aanbod. Op een gegeven ogenblik stonden er meer dan 100.000 varianten in de catalogus!

1.1 Enorm gamma

Dit was het resultaat van een bijzondere marketing-strategie. Vertegenwoordigers werden wereldwijd uitgezonden tot in de verste uithoeken. De vertegenwoordiger verzond dan exemplaren van haken die ter plaatse werden gebruikt naar Noorwegen , en vaak werd op deze manier een nieuw model in de catalogus opgenomen. Na verloop van jaren ontstond zo een gamma dat vele malen groter was dan dat van de andere fabrikanten samengeteld.

1.2 Voor het prestige: big game haken

De beroepsvissers gebruiken haken voor de “longline” visserijen op zowel bodemvissen (kabeljauw, heilbot…) als pelagische vissen (haai, tonijn, zwaarvis…). Mustad had dan ook een uitgebreid aanbod van “commerciële” haken in alle maten. Deze haken bestaan zowel met oog (‘ringed/eyed’) als met bled (‘flatted’), en zijn meestal niet gesmeed op de bocht. Was ook niet nodig, want de staaldraad werd ruim dik genomen. Voor het sportvissen zijn deze haken wat zwaar en dik, en voor de sportvisserij werden aangepaste modellen gemaakt. Als de sportvisserij op “big game” vanaf de jaren 30 een hoge vlucht neemt en publicitair zeer belangrijk wordt, zal Mustad gaandeweg de belangrijkste fabrikant van big game haken worden. Gegeven de eerder beperkte markt voor deze luxe haken, mogen we aannemen dat het voor Mustad vooral een prestige kwestie was om in dit domein uit te blinken. Ook hier kregen we gaandeweg een bijzonder uitgebreid aanbod.

De meeste big game haken vinden we terug in de 7600-7700 referentie reeksen, zoals 7682 Sea Hawk, 7690 Southern &Tuna, 7692 Tarpon & Tuna, 7694 Tarpon, 7698 Sea Mate, 7699 Sea Master, 7731 Sea Demon, 7734 Giant Tuna, 7754 Bay King, 7761 Super Marlin, 7733 Swordfish.

1.3. Kenmerken

De Big Game haken werden duidelijk met extra zorg vervaardigd. Waar gewone haken bij Mustad volledig machinaal werden gemaakt, zien we bij de Big Game modellen toch veel aanwijzingen van handwerk. Deze haken waren duur in fabricage en de verkoopprijs was natuurlijk navenant. De duurste was de 7761 Super Marlin, die destijds de Cadillac hook werd genaamd, want voor de prijs van “mille” kon je effectief een Cadillac Kopen. Niet onlogisch dus dat ook de verpakking werd aangepast. Gewone haken werden verpakt in doosjes van honderd stuks, met 10 doosjes in een karton van “mille”. (“mille” was de vakterm voor 1000 haken). Bij de Big Game haken was dat steeds een doosje met slechts 10 haken, met 5 of 10 doosjes in een karton. In de kleinhandel werden deze dure haken trouwens vaak per stuk verkocht.

De typische kenmerken van de Big Game haken zijn:

• Punt: meestal een geslepen “mespunt” . Deze snijdt zich een weg in het weefsel bij de aanbeet/aanslag. Bij de oudere productie vaak een mespunt met 2 V-profielen (4 vlakken) Wordt later 1 V-profiel aan de zijde van de steel ( twee vlakken). De mespunt is vaak opvallend lang en met een prominente weerhaak, duidelijk bedoeld voor een optimaal vasthouden van de vis.

• Staaldraad: standaard wat dikker dan bij gewone haken, met ook enkele “extra strong” modellen. De staaldraad is meestal plat gesmeed (“forged”) voor optimale sterkte, en we mogen aannemen dat het harden en temperen door de beste vakmannen werd uitgevoerd. Voor de bevestiging aan de leader zijn er twee courante versies:
• Een Rond Oog: typisch een taps oog, met hardsoldeer tegen de steel afgewerkt. (“tapered brazed ring”). Zo kan het oog niet recht plooien en is er geen scherpe spleet die de leader kan beschadigen.
• Of een Naaldoog: lijkt sterk op het oog van een kledingnaald. Dit naaldoog (“needle-eye”) is smal en discreet, en is handig als we bijvoorbeeld de haak in een aasvis willen wegwerken. Is wel enkel geschikt voor stalen leaders, niet voor nylon of fluorocarbon (tenzij we met een omslachtige Madeiriaanse of Mediterrane wikkeling werken)

• Design: De steel is eerder medium of zelfs kort in lengte. Daar is een verklaring voor: een lange steel werkt als hefboom en geeft een grotere belasting op de haakpunt. Er zijn modellen met een punt die vrijwel parallel loopt met de haaksteel. De Bay King is daar een goed voorbeeld van. Maar de meeste modellen hebben de typische “tonijn-bocht” (“Tuna Bend”). Hier is de punt verder doorgebogen richting steel. Dit zorgt voor een gunstige penetratie-hoek, en ook de ‘vasthoud-hoek’ is prima. Resultaat: een haak met tuna bend penetreert vlot en wordt niet makkelijk losgerukt. Omdat Big Game fishing traditioneel trolling is, zijn de meeste modellen “recht”. Logisch, want een uitstaande punt (“kirbed” of “reversed”) doet het aas draaien, wat bij trolling ongewenst is. Een bekende uitzondering is de Sea Master, met “kirbed” haakpunt, en duidelijk bedoeld voor bodem- en driftvissen met natuurlijk aas.
• Maten: modellen als de Sea Master en de Southern & Tuna werden in de maten 20/0 tot maatje 10 gemaakt, zowel in de even als de oneven maten! Dit is verleden tijd: de klassieke big game haken vind je vandaag typisch enkel in de maten 6/0-14/0.

• Afwerking: we zien in de catalogus “bright” versies zonder coating of finish, versies met geblauwde of gebronsde finish, en versies met een antiroest coating (duratin, nikkel…) Als je ze nog vindt zijn het typisch versies met coating, de andere ben ik nog nooit tegengekomen.

2. ENKELE BEKENDE MODELLEN

2.1 SEA MASTER

De Sea Master (Ref.7699) is het tweelingbroertje van de Southern & Tuna: zelfde bocht, lengte, staaldraad… Maar toch niet identiek, want bij de Sea Master is de punt “kirbed”. Dit verhoogt de kans dat de haakpunt aanprikt en vervolgens penetreert. Wel is daardoor wat meer kracht nodig voor penetratie dan bij de Tuna met “straight” haakpunt. De Sea Master heeft wereldwijd een cultstatus als dé haak voor het vissen op Big Game zoals haai, rog en conger. Alle specialisten zijn unaniem: dit is een haak die je nooit in de steek laat. In Europa moeilijk te vinden, maar heb destijds via Ebay Uk een mooi assortimentje (1/0 tot 14/0) Sea Masters kunnen aankopen.

2.2 SOUTHERN & TUNA

Referentie 7691. Toch wel dé klassieker onder de old school big game haken. Bedoeld voor trolling, maar kan natuurlijk ook voor het vissen met een aasvis of zo gebruikt worden. De 7691 heeft een taps oog dat tegen de steel is hard-gesoldeerd.

2.3 SOUTHERN & TUNA needle eye

Referentie 7690. Deze versie heeft een naaldoog. Vroeger (tot de jaren 80) werd voor big game fishing meestal een stalen leader gebruikt, en waren needle-eye versies zeker zo populair als de versies met oog. Met de toenemende populariteit van mono en fluoro leaders zijn de needle-eyes wat uit beeld verdwenen. Spijtig, want deze zijn toch wel discreter én lichter in gewicht.

2.4 GIANT TUNA needle eye

Referentie 7734. Helemaal zoals de Southern & Tuna, maar “extra 3x strong”. Dit betekent dat de staaldraad de dikte heeft van een haak 3 maten groter. Bedoeld voor het allerzwaarste werk met het zwaarste materiaal (typisch een 130 lbs of zwaarder outfit). Er waren nog andere extra strong modellen zoals de Sea Mate (Ref.7698) extra 2x strong.

2.5 BAY KING

Referentie 7754. Deze heeft niet de typische “tuna bend”, maar eerder een gewoon profiel met de haakpunt die slechts weinig naar binnen buigt. Voor de rest klassiek: mespunt, gesoldeerd oog enz. All round haak, wordt gebruikt in trolling rigs, maar ook voor het vissen met een levende of dode aasvis.

3. GEBRUIK

Wat opvalt is dat de Mustad Big Game haken bij aankoop eerder bot zijn. Was vroeger ook de regel: het finale slijpen van de punt doet de visser of de schipper zelf. Gegeven de verschillende opinies omtrent hoe een big game punt moet geslepen worden ook niet onlogisch. We gebruiken dus een fijn vijltje of slijpsteentje voor het slijpen, en we volgen daarbij de vlakken van de mespunt. Kan ook met een Dremel, maar wel oppassen dat je de punt niet verhit. Vroeger werden de Mustad Big Game haken wereldwijd geprezen voor hun superieure kwaliteit. Bij de jacht op een record conger, marlijn, tonijn, haai of heilbot werd niet bespaard op het materiaal, en de dure Mustads werden vlot verkocht. Spijtig genoeg wordt het steeds moeilijker om deze haken te vinden, en we zien dat veel Britse vissers noodgedwongen de O’ Shaughnessy gebruiken. Dat is een zeer degelijke en sterke haak, maar toch niet echt van het niveau van een Sea Master. Wil je vandaag de dag goede big game haken voor die speciale vistocht, zoek dan in de catalogi van o.a. Owner en VMC en bestel ze ruim op tijd.

4. MUSTAD VANDAAG

Als je de catalogus van dit jaar opent, zie je foto’s van dames en heren die in de fabriek in Noorwegen met haken bezig zijn. Alles ademt de gezellige ernst van een familiezaak waar kwaliteit en traditie op de eerste plaats komen. Spijtig genoeg is dit fake. Mustad werd in 2011 door de 6e generatie verkocht aan een investeringsgroep, en ondertussen is Mustad nogmaals doorverkocht. In Noorwegen worden geen haken meer gemaakt. De ganse productie is naar China verhuisd, en bij die verhuis zijn er duidelijk een aantal ‘economische rationalisaties’ doorgevoerd. Het aanbod is groot, maar toch slechts een fractie van voorheen. Er blijven maar enkele klassieke Big Game modellen over, typisch ook beperkt tot de maten 6/0-12/0. En als ik naar de foto’s kijk, zie ik toch wel verdachte verschillen. De ‘mespunt’ lijkt nu meer gestampt dan geslepen, het oog is vaak niet meer afgewerkt met hardsoldeer, de bocht is anders, en ook de ‘naaldogen’ zijn niet meer zoals vroeger. Ik heb ze zelf nog niet getest, maar je leest toch negatieve reviews. Mijn mening? Het huidige Mustad heeft eigenlijk niets meer te maken met de oorspronkelijke firma. De naam dient louter nog om Chinese producten een cachet van degelijkheid te geven. Persoonlijk zie ik geen enkele reden meer om nog nieuwe Chinese Mustads te kopen. Voor dezelfde prijs vind je ook VMC ‘Made in France’ haken bijvoorbeeld.

5. VINTAGE MUSTAD HAKEN KOPEN?

In sommige hengelsportwinkels hebben ze nog voorraadjes ‘Made in Norway’ Mustads, maar deze worden echt zeldzaam. Zelf heb ik al vondsten gedaan op rommelmarkten, maar vandaag zijn de veilingsites (Ebay, Tweedehands, Marktplaats…) toch wel dé manier om op zoek te gaan naar vintage Mustads. Big Game modellen vind je zeker op Ebay USA. Spijtig dat transport en invoerrechten voor USA en UK belachelijk duur zijn geworden. Helemaal moeilijk wordt het als je Big Game modellen zoekt in de kleine maten (kleiner dan pakweg 1/0). Ik vermoed dat deze in de loop der jaren allemaal opgebruikt zijn, want je komt ze letterlijk nooit tegen. Absoluut niet aarzelen dus als je ooit de kans krijgt om vintage Mustad Big Game haken te kopen aan een redelijke prijs!

6. Conclusie

Deze haken zijn natuurlijk nog steeds geschikt voor Big Game fishing in alle gewichtsklassen. Beste haakkeuze ook voor de Europese visser die een dure visreis naar Ijsland of Noorwegen maakt. En ongetwijfeld zeer bruikbaar bij het zware zoetwatervissen op soorten als meerval.