VASTZITTENDE SCHROEVEN?

Alle liefhebbers van mechanische machines  worden geconfronteerd met dezelfde problemen. Klassiek zijn bijvoorbeeld:

• kapotte, ontbrekende of onvindbare onderdelen.
• corrosie
• en last but not least: vastzittende onderdelen.

Ook bij het onderhoud van werpmolens en reels zijn dit serieuze hindernissen.  Vaak wordt het zelfs dramatisch  als we een oude reel moeten ontmantelen die al tientallen jaren geen serieus onderhoud heeft gekregen. Meestal is het grootste probleem vast zittende schroeven. Typisch komen sommige schroeven makkelijk los, maar vaak zijn er enkele bij die helemaal weigeren mee te werken.

De grootste problemen heb ik ervaren met Big Game reels. Die zijn typisch   gemaakt in aluminium in combinatie met inox schroeven. De inox vijzen hebben de neiging om door galvanische actie letterlijk in het aluminium vast te groeien. En dit op een manier die geen enkele “snelle corrosie simulatie met pekel” , zoals je op de YouTube filmpjes ziet,  kan imiteren

Hoe krijgen we deze los?

STAP 1

Heb geduld, neem je tijd en ga zorgvuldig te werk. Zeker hier geldt de regel: haast en spoed is zelden goed! Hier volgt het draaiboek:

• Zoek een schroevendraaier/bit die zeer goed past. Liefst   “hollow ground” of met recht profiel. Een te taps profiel heeft als effect dat de schroevendraaier zichzelf uit de gleuf duwt , met een beschadigde gleuf als gevolg.
• Neem vervolgens een oude schroevendraaier die past tot op de bodem van de gleuf en geef met een lichte hamer goede tikken.  Ga ook onderaan tegen de “los” kant van de gleuf  tikken, mag best met wat power. Dit tikken kan de verbinding tussen de raakvlakken losmaken. Dit is zelfs een techniek op zich: blijven tikken terwijl je aan de schroevendraaier wringt.
• Spuit goed wat kruipolie op alle bereikbare plaatsen en laat zeker een nacht intrekken.
• Neem vervolgens je “goede” schroevendraaier/bit en probeer de schroef los te draaien zonder echt te forceren. Probeer eerst even in de “vast” richting, dan in de “los” richting.  Let op dat de bit/schroevendraaier mooi recht in de gleuf zit en druk de schroevendraaier zo hard als je kan in de schroef.
• Komt er beweging in, draai dan enkele keren een beetje over en weer  ( links – rechts). Heb je het gevoel dat het zal lukken, draai dan verder helemaal los. Heb je het gevoel dat het nog te stroef gaat, spuit wat kruipolie en ga na enkele minuten verder.
• Indien er geen beweging in komt moeten we verdere stappen ondernemen.

Kruipolie?  “Geloven of niet geloven, dat is de kwestie”.

De fabrikanten beloven plechtig: onze penetrerende olie kruipt tot in de kleinste microscopische spleetjes, zal daar roest en andere aanslag losweken, en zal door smering de wrijvingskrachten zodanig verminderen dat de schroef makkelijk loskomt.

Er is al tientallen jaren een wereldwijde discussie gaande over het nut of onnut van kruipolie, en al zeker even lang wordt gezocht naar de “ultieme-mirakel- kruipolie” die werkelijk alles los krijgt.

Ben al een lang met deze topic bezig, en zie een groot verschil tussen theorie en praktijk.

Zeker is:

WD-40, Ballistol en dergelijke kunnen gebruikt worden maar zijn geen échte kruipoliën. Het is bewezen dat producten als Kroil, IMAL, Liquid Wrench, PB Blaster  of ZEP45  beter werken in vergelijkbare situaties

Er zijn tal van “home made” recepten die vaak even goed (of even slecht) presteren als de dure merken.

Voor de would be alchemist:

• Acetone en ATF (automatic transmission fluid), gemengd in gelijke delen
• Acetone, diesel, ATF, white spirit in gelijke delen
• Vaselineolie en white spirit in gelijke delen

Mijn ervaring?  We mogen van geen enkele kruipolie wonderen verwachten. Alles hangt af van de situatie: type en materiaal van de schroef, vaste kop of  in combinatie met een moer, de materialen/legeringen die verbonden zijn, de spankracht op de schroef enz. enz. enz.

In bepaalde omstandigheden werkt kruipolie goed en zien we een duidelijk verschil. Maar er zijn ook situaties waarbij kruipolie weinig of niets doet. In extreme gevallen kan je een schroef zelfs  maandenlang  weken in kruipolie, om later (als de schroef afbreekt) vast te stellen dat de kruipolie zelfs niet tot achter de kop  penetreerde…

Dat zag ik onlangs bij de demontage van een extreem weerbarstige reel. Een Franse BRC 130 Big Game reel uit de jaren 80.  Gebruikt voor thon rouge (blue fin tuna) in zuid Frankrijk en deze heeft duidelijk veel meegemaakt. Veel krassen en dergelijke maar gelukkig nergens corrosie. Ook tekenen dat gepoogd is om de schroeven van de zijplaten te verwijderen, vermoedelijk om wat onderhoud te geven. Maar of dat überhaupt gelukt is lijkt mij eerder twijfelachtig. De meeste schroeven van de rechterplaat (kant van de slinger) komen vrij vlot los, maar twee schroeven weigeren mee te werken. Langs de andere zijde komt slechts 1 schroef los, vrij vlot zelfs, maar de rest zit volledig vast. Hop naar stap twee dus.

STAP 2

Hier zijn tal van strategieën die we trouwens ook kunnen combineren.

CHEMISCH

We weken de delen gedurende langere tijd in bijvoorbeeld:

• Coca-Cola (klassieker)
• Tabasco (echt waar!)
• Water
• Kokend water
• Azijn/azijnoplossing
• Petroleum of derivaten zoals white spirit, diesel…
• Kruipolie
• ?

Het kan helpen om de delen eerst warm te maken voor ze het bad in gaan. Dat kan de penetratie bevorderen. Dat brengt ons naadloos bij de volgende tactiek: hitte

HITTE

Tal van mogelijkheden: je kan bijvoorbeeld de schroef zelf verhitten met een aansteker, soldeerbout, brander… of we verhitten (indien mogelijk) het “moeder” materiaal waarin de schroef zit. Meestal moet dit herhaald worden om merkbaar resultaat te verkrijgen, maar het is vaak dé manier om iets los te krijgen. Let wel op de smelttemperatuur van aluminium, kunststof en zo als je met een brander aan de slag gaat!

MECHANISCH

In stap 1 gebeurt het wel vaker dat we fysiek een limiet bereiken. Je hebt niet méér kracht in je handen en armen dan je al gebruikt hebt, je bent jezelf aan het forceren… en toch wil die schroef niet lossen.  In dat geval kunnen we de schroevendraaier of bit mechanisch in de gleuf duwen en vasthouden.  Met een lange sleutel kan je dan extra kracht zetten op de schroevendraaier of bit zonder dat deze uit de sleuf kan kruipen en zonder dat je jezelf pijn doet.  Het principe is duidelijk: de molen/reel wordt vastgehouden terwijl de bit met kracht in de gleuf wordt geduwd tijdens het losdraaien.

Enkele mogelijkheden:

• een bankvijs als die groot genoeg is
• een kolomboor
• een (lijm)klem.

Ik heb zelf een C–klem als volgt aangepast:

• de “losse” kop (movable jaw) verwijderd, en dan op de draaibank in het gewricht een gat geboord waarin een bit goed past.
• bij een reel plaats ik de bit in de schroef die los moet, en aan de andere zijde (vaste kop,fixed jaw)) plaats ik bijvoorbeeld een moerdop die past over de schroefopening. Met een sleutel kan dan aan de bit gedraaid worden onder de gewenste spanning .

Niet vergeten dat de schroef bij losdraaien omhoog komt. Dus zodra  de schroef los komt meteen de spanning/druk wat verlagen, en dit doen we stapje voor stapje tot de schroef helemaal verwijderd is.

Deze techniek is radicaal: de schroef komt los of ze breekt.

Bij de BRC 130 had ik de schroeven gedurende vele dagen in kruipolie geweekt, en ook een aantal keren goed warm gemaakt. Deed niet echt wat ik hoopte en ben dan maar radicaal gaan doen. Uiteindelijk resultaat: met gebruik van de C-klem  (waarbij drie bits sneuvelden!!) kwamen twee schroeven los, bij de rest brak de schroef telkens achter  de kop…

Wordt vervolgd in een volgende aflevering: “afgebroken schroeven”.